Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΤΗΝ ΜΗΧΑΝΗ

Ὁ Σάμιουελ Μπάτλερ (Samuel Butler, 1835-1902) ἦταν Ἄγγλος συγγραφέας, φιλόσοφος καὶ μεταφραστὴς τῶν ὁμηρικῶν ἐπῶν, ποὺ ἔζησε στὴν βικτωριανὴ ἐποχή. Ὑπῆρξε μία πολυσχιδὴς προσωπικότητα καὶ ἕνα ἀνήσυχο πνεῦμα σὲ μία μεταβατικὴ ἐποχὴ κοσμοϊστορικῶν κοινωνικῶν, οἰκονομικῶν καὶ πολιτισμικῶν ἀλλαγῶν ποὺ πραγματοποιήθηκαν κατὰ τὴν περίοδο τῆς Βιομηχανικῆς Ἐπανάστασης καὶ ἔθεσαν τὰ θεμέλια τοῦ σημερινοῦ τεχνολογικοῦ συστήματος, ποὺ κυριαρχεῖ σὲ παγκόσμια κλίμακα. Ὁ Μπάτλερ ἔθεσε μὲ ἐξαιρετικὴ διορατικότητα σὲ μία πρώιμη ἐποχὴ τὸ πρόβλημα τῆς σχέσης μεταξὺ ἀνθρώπου καὶ μηχανῆς, χωρὶς νὰ συμμερίζεται τὴν ἄκριτη αἰσιοδοξία ὅσον ἀφορᾶ τὶς ἐπαγγελίες τῆς τεχνολογικῆς ἐξέλιξης σὲ ἕναν αἰῶνα κατὰ τὸν ὁποῖον ἔλαβαν χώρα οἱ περισσότερες τεχνολογικὲς καινοτομίες, καὶ διατύπωσε ἀπὸ πολὺ νωρὶς προβληματισμοὺς ποὺ σήμερα ἀποτελοῦν κοινὸ τόπο σχετικὰ μὲ τὴν ἐξελισσόμενη «πέμπτη τεχνολογικὴ ἐπανάσταση», ποὺ ἐπαγγέλλεται τὴν ἑνοποίηση ἀνθρώπου, φύσης καὶ τεχνολογίας καὶ τὴν δημιουργία τοῦ Μετανθρώπου. Τὸ κεντρικὸ ἐρώτημα ποὺ θέτει ὁ Μπάτλερ εἶναι ποιά ἡ διαφορὰ μεταξὺ ἀνθρώπου καὶ μηχανῆς, καὶ συνεπῶς ποιά θὰ εἶναι ἡ μεταξύ τους σχέση στὸ μέλλον, δεδομένης τῆς διαρκοῦς ἐξέλιξης τῆς τεχνολογίας καὶ τῆς ὁλοένα αὐξανόμενης ἐξάρτησης τοῦ ἀνθρώπου ἀπὸ αὐτήν. Θὰ περάσουν πολλὲς δεκαετίες ἕως ὅτου τὰ πολὺ προχωρημένα γιὰ τὴν ἐποχή του ἐρωτήματα ποὺ ἔθεσε καὶ οἱ πολὺ πρώιμες ἀνησυχίες ποὺ ἐξέφρασε ὁ Μπάτλερ νὰ καταστοῦν ἀντικείμενο συστηματικῆς ἐπεξεργασίας ἀπὸ κορυφαίους στοχαστὲς τοῦ 20οῦ αἰῶνα, ὅπως ὁ Λιούις Μάμφορντ καὶ ὁ Ζᾶκ Ἐλλύλ -ἀλλὰ καὶ ὁ δικός μας Σπυρίδων Κυριαζόπουλος-, καὶ ἀπὸ ἀκτιβιστὲς μὲ ρητὴ στράτευση ἐναντίον τοῦ βιομηχανικοῦ-τεχνολογικοῦ συστήματος ὅπως ὁ Τέντ Καζύνσκι. Ἡ σκέψη τοῦ Μπάτλερ ὡστόσο διατηρεῖ στὴν ἐποχή μας ἀτόφια τῆς φρεσκάδα της, ἀφοῦ συνίσταται ἀκριβῶς στὴν σημερινὴ συζήτηση γιὰ τὸ μέλλον ποὺ τελικὰ μᾶς ἐπιφυλάσσει ὁ σύγχρονος τεχνολογικὸς πολιτισμός καὶ τὶς ἔντονες ἀνησυχίες ποὺ ἐκδηλώνονται στὴν ἐποχή μας γιὰ τὴν ἐγκαθίδρυση μιᾶς τεχνολογικῆς δυστοπίας· μία συζ